احمد مجاهد
مقدمه 10
جوحى ( فارسى )
غلبه داشت [ مغفّل ] . و گفتهاند : يكى از دشمنانش به سبب عداوت با او حكاياتى به نام او جعل كرد . مكّى بن ابراهيم ( تهذيب التّهذيب ، ج 10 ص 260 ) از ثقات محدّثان و متوفّاى 215 ه ، گفته است : من جحا را ديده بودم ؛ مردى زيرك و ظريف بود . و اين حكاياتى كه از او نقل مىكنند همهاش دروغ است . همسايگان مخنّثى داشت كه با آنها شوخى مىكرد و آنها هم با او شوخى مىكردند و اين حكايات را براى او جعل كردند . ( اخبار الحمقى و المغفّلين ، ص 36 ) . شمس الدّين ذهبى متوفّاى 748 ه ، مىآورد : قال عبّاد بن صهيب : حدّثنا ابو الغصن جحا ، و ما رأيت أعقل منه . قال كاتبه : لعلّه كان يمزح أيّام الشّبيبة ، فلمّا شاخ ، أقبل على شأنه ، و أخذ عنه المحدّثون . و قد قيل : انّ جحا المتماجن أصغر من دجين ، لأنّ عثمان بن أبى شيبة لحق جحا ، فاللّه أعلم . و كذلك و هم من قال : انّ أبا الغصن ثابت بن قيس المدنى هو جحا . ( سير اعلام النّبلاء ، ج 8 ص 172 ) . يعنى : شمس الدّين ذهبى مىآورد : عبّاد بن صهيب گفته است : ابو الغصن جحا ، براى ما روايت مىكرد ، و من عاقلتر از او نديدم . كاتب عبّاد گفته است : شايد جحا در ايام جوانيش مزاح مىكرده است ، و زمانى كه به پيرى رسيده بوده ، از شوخى دست كشيده و به مقام اولش برگشت شده است ، و محدّثان از او حديث اخذ كردهاند . و گفتهاند : جحاى شوخ كوچكتر از دجين بوده است ، چون كه عثمان بن ابى شيبه جحا را درك كرده بوده است ، و خداوند آگاهتر است . و همچنين ، كسى كه گفته است : ابو الغصن ثابت بن قيس مدنى همان جحاست ، اشتباه كرده است . كمال الدّين دميرى متوفّاى 808 ه ، مىآورد : دجين بن ثابت ، ابو الغصن اليربوعىّ البصرىّ . روى عن أسلم مولى عمرو بن هشام بن عروة بن زبير . قال ابن معين : حديثه ليس بشىء . و قال ابو حاتم و ابو زرعة : ضعيف . و قال النّسائى : ليس بثقة . و قال الدّار قطنى و غيره : ليس بالقوىّ . و قال ابن عدىّ : روى لنا عن ابن معين انّه قال : دجين هو جحا . و قال البخارىّ : دجين بن ثابت هو ابو الغصن . سمع مسلمة و ابن المبارك ، و روى عنه وكيع . قال عبد الرّحمن بن مهدى : قال لنا مرّة دجين و هو جحا : حدّثنى مولى لعمر بن عبد العزيز . فقلنا له : انّ مولى لعمر بن عبد العزيز لم يدرك النّبى - صلّى اللّه عليه و سلّم . فقال : انّما هو أسلم مولى لعمر بن الخطّاب - رضى اللّه تعالى عنه . قال ، قلنا لعمر :